“Alleen wie meespeelt kan de spelregels veranderen” 5 Tips over de kracht van rituelen bij organisatieverandering

14 april 2022 | Artikelen, organisatieverandering

Alleen wie meespeelt kan de spelregels veranderen
Zo laat je rituelen in het voordeel werken van jouw organisatieverandering 

Als mijn kinderen onder de douche zijn geweest dan roepen ze soms: “Pakketje!”. Ik rol ze in een handdoek en til ze op bed. Waarna ik net doe alsof ik een postpakketje heb gekregen. Ik pak het pakje uit en ben super blij met de puppy die ik ineens als nieuwe huisgenoot heb gekregen.

Mijn zoon bedacht dit spelletje 4 jaar geleden nadat hij een film had gezien. Naarmate we het vaker herhaalde, groeide het uit tot een echt ritueel. Zelfs nu mijn zoon zo groot is dat hij bijna mij over zijn schouder kan gooien wordt er nog wel eens naar verwezen.

Het ritueel ontstond geleidelijk, net als de rituelen waar ik minder blij mee ben. Zoals het drama dat zich afspeelt als mijn dochter na 3 happen geen zin meer heeft in haar avondeten. Of het gegil dat ik haar billen moet afvegen, terwijl ze dat allang zelf kan.

 

Rituelen ontstaan.. of kun je ze ook zelf creëren?
Als ik het zelf had mogen ontwerpen had ik het anders aangepakt. Maar helaas. Ook daar is het actie en reactie. Ik kan mijn eigen aandeel in het ritueel beetje bij beetje veranderen. En daardoor veranderen de spelregels. Maar als ik achter de tekentafel zou gaan zitten om nieuwe spelregels te bedenken? Dan loopt het toch nooit zoals ik het bedacht had. Zo is het ook in organisaties.

Het dagelijkse klaag momentje bij het koffiezetapparaat. De foute grappen. De snoeppot op het bureau van Bernadette.  Ook hier geldt: je bent niet met elk ritueel even blij. Sommige rituelen helpen niet bij jouw doelstellingen; zoals die professionele cultuur, die inclusieve werksfeer of die hoge kwaliteitsstandaard. En anderen juist wél.

 

5 Tips bij het inzetten van rituelen in organisatieverandering
Maar zijn ze dan wel te beïnvloeden? Jazeker. In deze 5 tips vertel ik je hoe. Met die instelling kun je de rituelen in jouw organisatie positief beïnvloeden en zelfs laten bijdragen in je verandertraject. Organisatieverandering via de rituelen.  We hebben het al in veel organisaties mogen begeleiden. Ben je benieuwd hoe? Maak dan een afspraak na het lezen om met ons door te praten.

Organisatieverandering via rituelen bij koffie

 

1. Wees geen spelbreker
Wordt er eerst een kwartier geklaagd en geroddeld voor een vergadering begint? Begin niet meteen te roepen dat we daarvan af moeten. Klaag een tijdje mee! Observeer wat de opbrengst van het ritueel is voor de deelnemers. Als je bestaande rituelen iets ombuigt (door bijvoorbeeld een vaste klaag-ronde in te stellen binnen de vergadering) kan het in je voordeel werken. Plaats de organisatieverandering in de rituelen. Dit vraagt om overgave aan het spel. Grenzen aangeven kan natuurlijk altijd. Maar wie uit het spel stapt en vanaf de zijlijn wil bepalen wat er gespeeld wordt die ligt er snel uit. Net zoals bij kinderen.

2. Wees niet bang voor drama
Veel rituelen zijn een speelse verwerking van een zwaar thema. Denk aan verstoppertje; als het geen pijn deed om elkaar kwijt te raken, zou het spel geen waarde hebben. Zo is bijvoorbeeld in veel organisaties het thema ‘verandering’ omgeven door collectieve negatieve ervaringen uit het verleden. Directies gaan daar vaak met een grote boog om heen waardoor de angst voor verandering blijft zitten én terugkeert bij alle soorten organisatieveranderingen die je wilt doorvoeren. Op zo’n moment kun je dus beter níet gaan bowlen als bedrijfsuitje en juist wél die komedie over verandering met elkaar bekijken. Zelfs al ligt het gevoelig. Mits de voor en nazorg zorgvuldig wordt aangepakt kan dat het oude zeer op een lichte manier naar boven brengen en daarmee onschadelijk maken. Al voelt het eng bouw je nieuwe rituelen juist daar waar het pijn doet.

Organisatieverandering rituelen Show

3. Het gaat niet over jou
Rituelen zijn ‘fictieve’ werkelijkheden, waarin ieder een bepaalde rol heeft. Die zijn niet altijd rechtvaardig of eerlijk. Waarom is de stiefmoeder in sprookjes altijd een boze heks? En nooit die leuke reddende engel die jij bent voor jouw eigen stiefkinderen? Het kan zijn dat in dit ritueel jij de rol hebt van leider, aanklager, activist of regelneuker. Maar dat wil niet zeggen dat jij ook zo bent. Durf flexibel te zijn met de rollen die op jou vallen. Wie zich gaat verdedigen draait zich namelijk alleen maar strakker vast in de ‘vervelende’ rol.

4. Beter goed gejat dan slecht bedacht: organisatieverandering na-apen
Mijn kinderen aten nooit champignons, tot ze het een keer bij een vriendje aten en ineens moest ik het ook koken. Als jij als leidinggevende met een plan komt dat je bij anderen hebt gezien dan zien mensen gelijk bezwaren. “Dat werkt bij ons niet – zo zijn wij nu eenmaal”. Maar als je met z’n allen bij die andere organisatie op bezoek bent, en je ziet samen hoe het werkt, dan heb je grote kans dat je medewerkers het ritueel zelf overnemen voordat jij er ook maar iets over hoeft te zeggen.

Zo werkt het ook als wij een show ergens gespeeld hebben. Mensen gaan in de wandelgangen elkaar aanspreken via onze personages; “Hee, rustig aan tilly!”. Of stellen zich kwetsbaar op via een personage; “Ik vind dat moeilijk, misschien ben ik daarin wel een Rick”. Het begrip ‘Zo ben ik nu eenmaal’  wordt niet meer zonder zelfspot gezegd. Daardoor ontstaat een nieuw ritueel dat met een beetje onderhoud de bedrijfscultuur behoorlijk kan veranderen. Organisatieverandering door de ontwikkeling van rituelen. Niet omdat wij dat officieel hebben ‘geïmplementeerd’, niet omdat de directie heeft gezegd dat het moet, maar omdat mensen het zelf spontaan uit eigen beweging gaan doen door een gezamenlijke ervaring.

5. Tot slot: Laat de tijd zijn werk doen..
Rituelen veranderen. Mensen veranderen. Dagelijks, wekelijks. Ook al lijken ze soms gebeiteld in cement. Het zijn levende processen. Zet ze niet vast. Al zinkt de moed me soms in de schoenen of ik mijn dochter ooit nog aan het eten krijg. Ik blijf vertrouwen op dat er beweging in zit. Die is er namelijk altijd. Zowel in negatieve als positieve zin. En soms ineens gaat een verandering dan veel sneller dan je denkt. Soms ontstaat er iets dat mooier is dan je zelf ooit had kunnen bedenken.

Je kunt veel manipuleren en sturen als leider; maar vergeet dat vleugje magie niet… die maakt uiteindelijk de truc.

 

De organisatiecultuur die je voor ogen hebt
Als je deze 5 tips in gedachten houdt, dan zijn zelfs de meest hardnekkige patronen in jullie organisatiecultuur op termijn om te buigen. Zeker als je er met z’n allen een mooi gesprek over kan voeren. Bij dat gesprek kunnen wij jullie helpen. Via een van onze interventies. Wil je er eens over doorpraten? Dan maken we graag een afspraak om te onderzoeken welke rituelen er bij jullie spelen en hoe we ze kunnen inzetten bij jullie verbeterambities.

Wil jij live een show + workshop bijwonen?

Schrijf je in voor “zo kan het ook” en ontvang direct een uitnodiging in je mailbox van de eerstvolgende openbare show!
Klik hier voor meer informatie

Deel op Social Media