Een maatwerk sketch op je studiedag in het onderwijs
Een MT van een school wilde onderwijsverbeteringen doorvoeren en had daarvoor een studiedag gepland.
Daar wilden ze iets veranderen. Maar ja, er heerste daar, net als op veel scholen, de cultuur: iedere docent is baas in zijn eigen lokaal. Daar moet je je niet te veel mee bemoeien. Hoe pak je dat aan, zonder dat iedereen meteen zijn hakken in het zand zet?
Het thema dat zij hiervoor op het oog hadden was: de leerling centraal. Daar kan niemand tegen zijn, zou je denken.
Maar als je onderwijzers gaat vertellen dat zij de leerling meer centraal moeten zetten, levert dat niet direct gejuich op. Logisch ook. Welke leerkracht is er nou niet van overtuigd dat hij of zij de leerling al hartstikke centraal stelt? Als onderwijsprofessional is dat natuurlijk het eerste wat je doet. Of… wat je dénkt dat je doet.
Maar hoe komt het dan dat leerlingen keer op keer teruggeven dat zij het heel anders ervaren? Omdat het pubers zijn en altijd iets te klagen hebben? Of hebben ze toch een punt?
Van ‘de leerling centraal’ naar een concreet probleem
Toen we doorvroegen, bleek dat leerlingen de instructies van hun docenten veel te lang vonden duren. Daardoor hielden ze weinig tijd over om zelf te werken in de les en gingen ze met bergen werk naar huis. Dat klonk al als een stuk duidelijkere feedback.
Ook observaties vanuit het MT lieten zien dat veel docenten zich niet bewust waren van de lengte van hun instructies.
Het ging dus niet zozeer om de leerling meer centraal zetten, maar om docenten bewuster te maken van de lengte van hun instructies en de gevolgen daarvan voor leerlingen. Wij hielpen door de studiedag te beginnen met een op maat gemaakte sketch.
Herkenbare weerstand op het podium
Een paar maanden eerder hadden we op de school al onze Zo ben ik nu eenmaal-show gespeeld. Die was heel goed ontvangen. Dus lieten we de types uit die show terugkeren. Alle argumenten om niet aan de slag te gaan en alle herkenbare vormen van weerstand kregen een plek in de scène.
Rick vond natuurlijk dat dit veel beter en eerder gecommuniceerd had moeten worden. Tilly vond zelf dat ze het heel goed deed, maar had natuurlijk nog wel wat puntjes van feedback voor haar collega’s. Dries werd maar niet concreet in wat nou precies het probleem was en Jack werd zo enthousiast dat hij niet stopte met praten.
Het leverde een heerlijk herkenbare scène op waarin de docenten vooral heel druk met elkaar in gesprek waren over wat de leerling nou precies nodig had en wilde. En waarbij ieder zijn eigen vak bleef promoten.
Tot er een leerling op de deur klopte. Een echte leerling, die wij bij het complot hadden betrokken. De personages bonjourden hem weg. Tot hij na drie keer toch maar binnenkwam en de vinger op de zere plek legde:
Jullie praten over ons. Maar praat eens mét ons! Wij zijn de leerlingen. Wij willen meedenken! Jullie willen ons toch centraal zetten? Vraag dan ook eens iets aan ons!
Zelfreflectie: we denken dat we het doen, maar doen we het ook?
De sketch zorgde voor bewustzijn en zelfreflectie. We denken dat we het doen, maar doen we het ook?
In de sessies die volgden gingen docenten inderdaad met leerlingen in gesprek over wat er beter kon. Het MT kon verder met de onderwijsverbeteringen en het onderwerp werd steeds meer iets van de hele school, waar men het nut van inzag.
Het jaar erop ondersteunden we de school met trainingen en het begeleiden van intervisie in leerteams. Ondertussen zorgde het MT voor belangrijke aanpassingen in de structuur. Docenten gingen bij elkaar in de les observeren en elkaar feedback geven.
Van weerstand naar eigen initiatief
En toen gebeurde er iets moois. Twee jaar later werden we opnieuw gevraagd om trainingen met sketches op maat te maken. Dit keer over actief luisteren en niet invullen voor een ander.
Maar de vraag kwam nu vanuit een groep docenten zelf. Omdat ze beseften dat ze nog iets te leren hadden. Ook de docenten die aan het begin dachten dat ze er al heel goed in waren.
Dat is misschien wel het mooiste aan een langer verandertraject: doordat we langere tijd meeliepen met deze school, konden we niet alleen bijdragen aan het proces, maar ook de successen meevieren.
Ook benoemen wat er al goed gaat
In de kerstshow die we daar opvoerden, kwam de leerling uit de eerste scène terug op het toneel. Samen met nog zeven andere leerlingen. Na allerlei feedback eindigden zij de show met een hele zee aan complimenten.
Dankuwel voor die ene keer dat ik het na vijf keer uitleggen nog niet snapte en u het de zesde keer weer probeerde.
Voor die keer dat u mijn mandarijnenschillen opruimde.
Voor al die keren dat de digiborden het wél gewoon deden.
Voor die keer dat het niet goed ging met een medeleerling en u direct op de stoep stond.
Voor die keer dat u voor me opkwam tegen pesters.
En nog veel meer.
Meerdere collega’s moesten een traantje wegpinken.
Iets verbeteren? Dat werkt het beste als je ook benoemt wat er al wél is. Wat er al goed gaat. Welke kwaliteiten er zijn. En hoe keihard er gewerkt wordt.
Het kan altijd beter. Maar er is niets dat mensen in het onderwijs liever doen dan de leerling centraal stellen. Zo wordt iets dat confronterend lijkt juist ook verbindend. En werk je niet alleen aan onderwijsverbetering maar tegelijk aan werkplezier, motivatie en saamhorigheid.
Zelf aan de slag met onderwijsverbetering?
Op onze pagina teamontwikkeling in het onderwijs lees je hoe we dat aanpakken. Of vraag eerst het gratis bewaarboekje aan: daarin staat waarom mensen doen wat ze doen, en hoe je daar in een team wél een gesprek over voert.
